چکیده فارسی:لطفا برای مشاهده چکیده فارسی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید. چکیده عربی:العلاقة بین صفات الله تعالی وذاته المقدسة هی من المسائل الهامة للغایة لمعرفة الله عز وجل فی مجال علم الکلام والفلسفة، والسؤال الذی یطرح هنا هو: هل أن الصفات الحقیقیة لله هی عن ذاته أو أنها زائدة علیها؟بالنسبة إلی أهل السنة فإن الأشاعرة یعتقدون بکون صفاته عز وجل زائدة علی ذاته فی حین أن المعتزلة یعتقدون بکون الذات نائبة عن الصفات ویثبتون آثار الصفات الکمالیة للذات. وطرح هاتین الرؤیتین ناشئ من العجز عن التصور الصحیح للرؤیة العینیة، وأهم ما یترتب علیهما من فساد فهو لزومهما لخلو الذات الإلهیة من الصفات الکمالیة و محدودیتها و إمکانها و تعدد القدماء، و غیر ذلک. أما الشیعة الإمامیة والفلاسفة والماتریدیة و بعض المعتزلة ینقضون رؤیتی الزیادة والنیابة وبالتالی فإنهم یعتقدون بعینیة الصفات الکمالیة الحقیقیة للذات الإلهیة. واستلهاما من الآیات والروایات فإن صدر المتألهین قد فسر رؤیة العینیة وأثبتها عقلیا وانتقد أهم أدلة الفلاسفة.تم تدوین هذه المقالة وفق منهج بحث تفصیلی- تحلیلی بهدف بیان علاقة صفات الله تعالی مع ذاته ارتکازا علی فکر صدر المتألهین.

چکیده فارسی:شاذترین نظریه در باب صفات ذاتی واجب تعالی، ایده «اتحاد مفهومی و مصداقی صفات با ذات» است که در آثار گونا گون ابن سینا و شیخ احسائی، بدان تصریح شده است. اینان بر پایه برخی مبادی نظری خاص، از جمله «اعم بودن مفهوم صفت از عرض» و «امتناع انتزاع مفاهیم متفاوت از بسیط حقیقی»، چنین دیدگاهی را اتخاذ کرده اند. اما از آن رو که هر ایده مستقل در باب اوصاف الهی، متضمن گونه ای خاص از معناداری است و نظریه «ترادف مفهومی صفات» نیز، بیش تر از حیث کارکرد معنایی، دچار چالش است، پژوهش پیش رو در پی تبیین و تحلیل وجه معناشناختی صفات ذاتی در پرتو ترادف مفهومی آن ها می کوشد، چه هر دو قائل نظریه مزبور، به کارکرد مفهومی صفات ذاتی مترادف در گزاره های الهیاتی توجه داشته اند. ابن سینا پس از پذیرش «وجود» به عنوان نخستین صفت واجب تعالی، فهم دقیق تر هر یک از صفات ذاتی را، منوط به لحاظ وجود خداوند با یک مفهوم «سلبی»، «اضافی» یا مرکب از آن دو دانسته است، اما احسائی به نحو دیگری، ثمرات معنایی صفات ذاتی را حول یک امر ایجابی و دو وجه سلبی بیان می دارد: نفی خلو ذات از کمالات، تنزیه ذات اقدس از مقابلات صفات و نفی تشبیه صفات الهی با صفات مخلوقات. البته او برای هر یک از کمالات ذاتی خداوند، صفات فعلی متناظر با آن قائل است و حقیقت محمدیه را حامل و جامع آن صفات فعلی می داند. چکیده عربی:إنّ من أکثر النظریات غرابة ًحول الصفات الذاتیة للواجب تعالی فکرة «وحدة الصفات والذات من ناحیة المفهوم والمصداق»، حیث تم التصریح بها فی شتی أعمال ابن سینا والشیخ إحسائی. و قد اتخذوا هذا الموقف تجاه الموضوع بناء علی بعض المبادئ النظریة الخاصة لدیهم، «أنّ مفهوم الصفة أعمّ من العرض»، و«امتناع انتزاع المفاهیم المتعددة من البسیط الحقیقی»، وبما أن کلّ فکرة مستقلة حول الصفات الإلهیة تتضمّن نوعاً ممیزاً من الدلالة، ونظراً لتوجّه أکثر المناقشات فی قضیة «ترادف الصفات من ناحیة المفهوم» إلی وظیفتها الدلالیة، فإنّ البحث المقدّم یهدف بیان وتحلیل الصورة الدلالیة للصفات الذاتیة علی ضوء ترادفها المفهومی، وذلک اعتباراً لعنایة کلا المنظرین بالوظیفة المفهومیة للصفات الذاتیة المرادفة بین القضایا اللاهوتیة. وقد اعتبر ابن سینا صفة «الوجود» أوّل صفات الله الواجب تعالی، کما اعتبر إدراک أی صفة من الصفات الذاتیة علی وجهها الأدقّ، رهناً بتصوّر وجود الخالق مع مفهوم «سلبی»، و«إضافی»، أو مزیج منهما، بینما اتّخذ إحسائی منهجا مختلفاً عنه؛ حیث ذکر النتائج الدلالیة للصفات الذاتیة بین قضیة إیجابیة وقضیتین سلبیتین: نفی خلوّ الذات من الصفات الکمالیة، وتنزیه الذات الأقدس من مقابلات الصفات، ونفی تشبیه الصفات الإلهیة بالصفات البشریة. فضلاً عن ذلک فإنه اعتبر لأی من صفات الله الذاتیة الکمالیة، صفات فعلیة متناظرة لها، کما اعتقد بأنّ الحقیقة المحمدیة تحمل هذه الصفات الفعلیة وتجمع بینها فیها.

چکیده فارسی: یکی از قواعد مهمی که که از دیرباز مورد توجه فلاسفه بوده است قاعده «واجب الوجود بالذات واجب من جمیع الجهات» است؛ حکمت متعالیه به این قاعده توجه ویژه دارد و با نگاهی متفاوت از پیشینیان بدان پرداخته است. این مقاله با روش تحلیلی توصیفی به بررسی این مسئله پرداخته است که معنا، ادله و لوازم فلسفی این قاعده در حکمت متعالیه چیست؟ و در پی این بررسی، اثبات شده است که ملاصدرا علاوه بر توجه به لوازم الهیاتی این قاعده که تا پیش از او، از آنها غفلت شده بود با استدلالی نو و متفاوت از استدلال پیشینیان به اثبات مفاد قاعده پرداخته است و علاوه بر ثمراتی که حکمای گذشته برای آن برشمرده-اند عینیت ذات و صفات کمالی را از این قاعده استفاده کرده است. همچنین در این مقاله به برهان های جدیدی که شارحان حکمت متعالیه بر قاعده اقامه کرده اند و پاسخ های آنان از اشکالات براهین قاعده، توجه شده است. چکیده عربی: من القواعد المهمة التی کانت موضع اهتمام الفلاسفة منذ أمد بعید، هی قاعدة «واجب الوجود بالذات واجب من جمیع الجهات». تولی الحکمة المتعالیة اهتماماً فائقاً بهذه القاعدة، وتتعاطى معها برؤیة تختلف عما کانت علیه رؤیة القدماء. یتناول هذا البحث دراسة هذه المسألة باسلوب تحلیلی ووصفی ویبیّن معنى هذه القاعدة، وأدلّتها، ومستلزماتها الفلسفیة فی الحکمة المتعالیة؟ وکانت نتیجة هذه الدراسة، اثبات أن الملا صدرا قد أثبت مفاد هذه القاعدة باستدلال جدید ومتفاوت عن استدلال القُدماء، هذا اضافة الى أنه أخذ بنظر الاعتبار مستلزماتها الإلهیة التی کان مغفولاً عنها قبله. وفضلاً عن ثمراتها التی کشف عنها الحکماء السابقون فقد استنتج من هذه القاعدة عینیة ذات والصفات الکمالیة. کما اهتمّ هذا البحث ببیان براهین جدیدة أقامها شُراح الحکمة المتعالیة على هذه القاعدة، مع ردودهم على ما أُثیر على براهینها من اشکالات.

چکیده فارسی:اهل بیت و ائمه (ع) نزد مسلمانان به ویژه شیعیان از جایگاه خاصی برخوردارند؛ از این رو، شناخت ائمه وصفات آنان همواره از مباحث مهم متکلمان و محدثان بوده است. گروهی در این راه با انگیزه های گوناگون، ائمه‰ را از جایگاه خود فراتر بردند و در تاریخ به عنوان غالیان شناخته شدند، در مقابل، گروهی دیگر کوتاهی نموده و آنان را در حد عالمان پرهیزگار (نه امامان معصوم) پایین آوردند و مدعی شدند که هر فضیلت و صفت ویژه ای که برای ائمه (ع) گفته شده است، دستاورد غالیان بوده است.در این نوشتار به واکاوی این مساله پرداختیم. در این راه، نخست معناشناسی امامت از دیدگاه شیعه و سنی را بررسی نموده، سپس نظریه «علمای ابرار» و نظریه مقابل (امامان معصوم) را تبیین کرده ایم و در پایان با بررسی آیاتی مثل آیه امامت، عصمت، ولایت و روایاتی مثل حدیث ثقلین، حدیث سفینه و استشهاد به سخن ائمه (ع) به این امر دست یافته ایم که حتی اگر به فرض، برخی روایات مربوط به صفات فرابشری ائمه (ع) را ساخته و پرداخته غلات بدانیم، آیات، روایات و شواهد خدشه ناپذیری نیز وجود دارد که چنین صفاتی را ثابت می کند.   چکیده عربی:لأهل البیت والأئمة عند المسلمین وبالأخص الشیعة مکان خاص، ولهذا، کانت معرفة الأئمة وصفاتهم من المباحث المهمة عند المتکلمین والمحدثین. البعض منهم وبدواعی مختلفة جعل للأئمة مکانة أعلی من مکانتهم وهؤلاء عرفوا فی التاریخ بالغلاة، بالمقابل فإن البعض الآخر نزل من مکانتهم إلی حد العلماء الأبرار لا الأئمة المعصومین وادعی أن کل فضیلة وصفة خاصة قیلت فی الأئمة (ع)‰ کانت بید الغلاة.هذه المقالة تبحث فی تحلیل هذه المسألة، بدایة تبحث فی معنی الإمامة من وجهة نظر الفریقین، ثم بعد ذلک تبین نظریة العلماء الأبرار والنظریة المقابلة (الأئمة المعصومین)، وفی الختام وبتحلیل الآیات مثل آیة الإمامة، العصمة، والولایة والروایات مثل حدیث الثقلین، حدیث السفینة والاستشهاد بکلام الأئمة ‰(ع) نصل إلی أنه حتی علی فرض أن الغلاة قد وضعوا بعض الروایات المرتبطة بهذا الأمر وهو وجود صفات فوق بشریة للائمة إلا ان وجود بعض الآیات والروایات والشواهد والتی لاتقبل الطعن تثبت مثل هذه الصفات للأئمة (ع).

إن من المسائل العربیة الخلافیة المولعة بالجدل هی "الألف واللام" الداخلة على أسماء الفاعل والمفعول وبعض الصفات المشبهة، حیث لم یتفق النحویون على کلمة سواء و لم یقتفوا مسلکا واحدا، فقد دام بینهم خلاف طویل الذیل فی تعیین ماهیة "أل" هذه، أهی حینئذ اسم موصول بمثاب "الذی" وأخواتها أو هی مجرد حرف تعریف أو هی موصول حرفی بمثاب "أن" و"ما"؟ ذهب جمهور النحاة إلى أن "أل" الطارئة على أسماء الفاعل والمفعول هی اسم موصول، وذهب فریق من النحاة إلى أن "أل" التی اشتهرت بین الجمهور بأنها اسم موصول هی مجرد حرف تعریف، وذهب فریق آخر إلى أن "أل" هذه موصول حرفی، وذهب بعض إلى أن "أل" منقوصة من "الذی" وهی اسم موصول. تستهدف هذه الدراسة الوقوف على الرأی الحصیف فی ضوء تبیین وتحلیل الآراء الخلافیة وأدلة کل واحد منها فی إطار أسلوب منطقی یسمّى القیاس الاستثنائی الانفصالی (قاعدة السبر والتقسیم من أصول النحو). ومن أهم ما توصلت هذه الدراسة إلیه أن "أل" الداخلة على أسماء الفاعل والمفعول هی اسم موصول کما علیه الجمهور خلافا لمن اعتقد حرفیتها.

چکیده فارسی:نگاه خاص برخی اندیشمندان نسبت به انسان، برآمده از مبانی گیتی شناختی ویژه ای است که بشر را به خاطر برخورداری از عقل و خرد، یگانه موجود دارای «شخصیت» در هستی شناخته و موجودات دیگر را در حد «شیء و ابزار» برای زندگی بشر تنزل داده است.این در حالی است که حکمت اسلامی با الهام از قرآن نه تنها همه موجودات و محیط زیست را برخوردار از شعور و شخصیت می داند، بلکه برای ارزیابی شان اخلاقی موجودات، معیارهای ویژه ای مطرح کرده و نمودار دیگری برای تبیین شرافت موجودات در گیتی قائل است. در این مقاله تلاش شده تا پس از تحلیل اجمالی دیدگاه رقیب، نظر قرآن نیز دراین باره تبیین گردد.   چکیده عربی: النظرة الخاصة التی یحملها بعض المفکرین تجاه الانسان منبثقة من مبادئ رؤیة کونیة خاصة تری ان الانسان بما یتمتع به من عقل، هو الکائن الوحید الذی یتصف بالشخصیة فی عالم الوجود، و یهبط بمستوی الموجودات الاخری إلی حد الشیء أو الأداة المسخرة لحیاة الانسان. هذا فی حین أن الحکمة الاسلامیة المستلهمة من القرآن تری ان الموجودات فی عالم الطبیعة وفی البیئة المحیطة بنا، ذات شعور و شخصیة، و لیس هذا فحسب و انما تضع معاییر خاتصة لتقییم الشأن الأخلاقی للموجودات و ترسم مؤشرا آخر تکشف من خلاله عن شرف الموجودات فی هذا الوجود. یحاول هذا البحث من خلال تحلیل اجمالی للرؤیة المضادة، تبیین رأی القرآن استنادا إلی الشکل البیانی المستقی من الآیات.

چکیده فارسی:عرفای بزرگ اسماء و صفات الهی را به اسماء عام الحکم و غیر عام الحکم و همچنین به اسماء ذات، اسماء صفات و اسماء افعال تقسیم کرده اند، اسماء ذات خود به هویت مطلقه و اسماء حسنی تقسیم می گردند. اسماء مستاثره اسمائی هستند که مظهر و تجلی در خارج از ذات ندارند و منطوی در ذاتند.صفات الهی نیز به ایجابی و سلبی تقسیم می شوند که به ترتیب عبارتند از: 1- حیات، 2 وجوب و 3 قیومیت و 4- مثل غنی، 5 قدوسیت و 6 سبوحیت.و صفات سلبیه صفاتی هستند که نقص در آن می باشد که از شأن حق تعالی به دور است مانند: ظلم، جهل.و امهات اسماء عبارتند از 1- حیات 2- قدرت 3- علم 4- اراده 5- سمع 6- کلام و عرفا صفات جمال را به ذات و صفات جلال را بالعرض خوانده اند. مقاله حاضر با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و استفاده از مطارحات عرفای بزرگ اسلامی به تنقیح مباحث اسماء و صفات الهی پرداخته و مجهولاتی در این خصوص را پاسخ داده است.   چکیده عربی:ینقسم کبار العرفاء الأسماء و الصفات الإلهیه إلی عامة الحکم و غیر عامة الحکم، و کذلک یقسمون الأسماء إلی أسماء الذات و أسماء الصفات و أسماء الأفعال. و تنقسم أسماء الذات إلی الهویة المطلقة و الأسماء الحسنی و الأسماء المستأثره هی الأسماء التی لیس لها مظهر و تجل خارج الذات بل هی داخلة فی الذات.و تنقسم الصفات الإلهیة إلی إیجابیة و سلبیة، و هی علی النحو الآتی بالترتیب: 1- الحیاة، والوجوب، و القیومة و 2- الغنی والقدوس و السبوح، و هذه الإیجابیة. و السلبیة مثل: الجهل و الظلم و... و أمهات الأسماء هی عبارة عن: 1- الحیاة، 2- القدرة، 3- العلم، 4- الإرادة، 5- السمع، 6- الکلامو قد عد العرفاء صفات الجمال صفات بالذات و صفات الجلال صفات بالعرض

چکیده فارسی:ابن سینا هم چون دیگر حکمای مسلمان، به عینیت حقیقت اوصاف خداوند اعتقاد دارد. نقطه افتراق او از غالب حکما در آن است که وی به عینیت اوصاف الهی در مقام مفهوم نیز قایل است؛ حال آن که دیگران این مفاهیم اوصاف الهی را متکثر و مختلف می دانند. برخی بر اثر سوء فهم، ابن سینا را در این باره به مغالطه مفهوم و مصداق متهم ساخته اند. اما این نظریه با توجه به مبانی او قابل پذیرش است؛ زیرا ابن سینا انتزاع مفاهیم متعدد را از امری که هیچ نحوه کثرتی ـ حتی از جهت حیثیت ـ ندارد، غیرممکن می داند؛ از سوی دیگر با عنایت به شرایط خاص وجود واجب که او را موجودی متمایز از دیگران کرده است، مفهوم حاکی از اوصاف واجب، امری متمایز از مفهوم حاکی از اوصاف ممکنات است؛ به نحوی که مفاهیم حاکی از اوصاف واجب، امری واحد است؛ حال آن که مفاهیم حاکی از اوصاف ممکن، مختلف و متفاوت است. چکیده عربی: یعتقد ابن سیناء کغیره من الحکماء المسلمین بتوحد حقیقة الاوصاف الالهیة، و نقطة الاختلاف بینه و بین معظم الحکماء فی أنهعتقد بتوحد مفاهیم الصفات الالهیة بمنزلة المفهوم ایضا، فی حالعتقد الآخرون أن مفاهیم الصفات الالهیة متعددة و مختلفة، و قد أساء بعض الحکماء فهم رأیه حیث اتهموه بمغالطة المفهوم و المصداق، فی حین أن توحد المفاهیم مقبول علی اساس أصوله الفکریة. لأن ابن سیناءعتقد بامتناع انتزاع المفاهیم المتعددة من أمرکون غیر قابل للتعدد، و حتی من الناحیة الحیثیة (الاعتبار) و من الناحیة الاخری مع العنایة بلوازم وجود واجب الوجود و التی تجعله موجودا متمیزا عن غیره.فالمفهوم المعبر عن مصداق الواجب أمرتمیز عن المفهوم المعبر عن صفات الممکنات، بنحو أن المفهوم المعبر عن أوصاف الواجب أمر واحد، بینماکون المفهوم المعبر عن أوصاف الممکنات مختلف و متباین.

چکیده فارسی:اختلاف مسلمانان در مساله امامت، نخستین مساله اساسی بود که پس از رحلت پیامبر (ص) رخ نمود. وحیانی بودن امامت نزد شیعه و انتخابی بودن آن نزد اهل سنت، این اختلاف کلامی ـ فقهی را دامن زد و مبنای بشری یا فرابشری بودن صفات امامان (ع) را پایه گذاری کرد.شیعه بر اساس ادله عقلی و روایات متواتر، فرابشری بودن صفات امامان را لازمه امامت شمرد؛ هرچند اهل سنت نیز گاهی ناچار به اعتراف به پاره ای صفات فرابشری ائمه (ع) شده اند اما بیشتر آنان و برخی شیعیان با تمسک به پاره ای از روایات و گزینش های تاریخی منکر صفات فرابشری امامان (ع) گردیده اند و بر این باورند که این صفات ساخته و پرداخته غلات است که پس از قرن سوم و چهارم در میان شیعیان راه یافته اند.در این مقاله با بیان نمونه هایی از دیدگاه اصحاب امیرالمومنین (ع)، همچون سلمان، ابوذر، عمار و اصحاب امامان دیگر، یادآور شده ایم که آنان، ائمه (ع) را حجت و امام دانسته اند و از محتوای گفتار و کردار آنان چنین استنباط می شود که ائمه (ع) را دارای عصمت و علوم ماورای طبیعی دانسته اند و سرانجام به برخی شبهات معاصران در حد گنجایش این مقاله پاسخ داده شده است و با بررسی سخنان ابن قبه و مناظره عبداله بن ابی یعفور با معلی بن خنیس، به این ادعا که ابن قبه و ابن ابی یعفور در شمار منکران صفات فرابشری اند، پاسخ گفته ایم.   چکیده عربی:إن اختلاف المسلمین حول مسألة الإمامة کان المسألة الأولی والأساسیة التی حدثت بعد وفاة النبی. إن الاختلاف الکلامی الفقهی بین إلهیة الإمامة عند الشیعة وانتخاب الإمام عند أهل السنة أصبح أساسا للبحث فی أن صفات الأئمة هل هی صفات بشریة أم أنها فوق صفات البشر. الشیعة وعلی أساس الأدلة العقلیة والروایات المتواترة، تری لازم الإمامة هو کون صفات الأئمة فوق صفات البشر، ومع أن أهل السنة یعترفون أحیانا مجبرین بأن بعض صفات الأئمة هی فوق الصفات البشریة لکن أکثرهم مع بعض الشیعة یتمسکون ببعض الروایات والحوادث التاریخیة لإنکار الصفات فوق البشریة للأئمة ویعتقدون أن هذه الصفات قد وضعها وبثها الغلاة بین الشیعة بعد القرن الثالث والرابع الهجریین.فی هذه المقالة ومن خلال بیان أمثلة لأصحاب أمیر المؤمنین مثل سلمان، أبوذر، عمار وأصحاب الأئمة الآخرین یتبین أن أصحاب الأئمة کانوا یعتقدون أن کلا من الأئمة هو حجة وإمام وأن ما یستنبط من قولهم و فعلهم أنهم کانوا یعتقدون أن الأئمة معصومون و عالمون بماوراء الطبیعة. وفی النهایة تجیب هذه المقالة عن بعض الشبهات المعاصرة بحدود هذه المقالة وبعد التحقیق فی کلام ابن قبة ومناظرة عبد الله بن أبی یعفور مع المعلی بن خنیس تجیب عن الادعاء بأن ابن قبة وابن أبی یعفور هما فی عداد المنکرین للصفات فوق البشریة للأئمة.

چکیده فارسی: ازجمله اسباب تفرقه در جامعه اسلامی چگونگی تبیین صفات خبری خداوند در قرآن است. جریان سلفی از فرقه هایی است که تفسیر آنان متفاوت تر از دیگر فرق می باشد. این جریان در طیفی از افراط و تفریط به گروها و زیرشاخه های متعددی تقسیم می شود. وجه مشترک گروهای سلفی تأثیرپذیری آنان از باورهای ابن تیمیه است. تحلیل اندیشه های ایشان از روش های فهم مکتب عام سلفی است. نظر به ضرورت شناختن مبانی فکری این فرقه و اهمیت شناخت اسباب تفرقه در جهان اسلام، این پژوهش با روشی اسنادی و تحلیلی به این سؤال پاسخ می دهد که کیفیت دیدگاه مکتب سلفی ابن تیمیه در تبیین صفات خبری خداوند چگونه است؟ دیدگاه آنها از چه میزان استحکام برخوردار است؟ از یافته های مقاله حاضر این است که جریان فوق نگاه واحدی در تبیین صفات خبری ندارند. آنان به انکار حجیت عقل در فهم این صفات، و مخالفت با تأویل و مجاز در این صفات می پردازند. گاهی فهم این صفات را به خداوند تفویض و گاهی با حجیت دانستن ظواهر آیات سر از تشبیه درمیاورند. چکیده عربی: من جملة أسباب الفرقة فی المجتمع الإسلامی ما یتعلق بکیفیة تبیین صفات الله الخبریة التی وردت فی القرآن. التیار السلفی من الفرق التی تنتهج تفسیراً متفاوتاً عن الفرق الاخرى . یُقسم هذا التیار الى طوائف وتفریعات متعددة تتجاذبها نزعات شتّى من الافراط والتفریط. الوجه المشترک بین الجماعات السلفیة تأثّرها بمعتقدات ابن تیمیة. أما الاسلوب الذی یُتّبع فی دراسة أفکارهم فهو ذات الاسلوب الذی یُعتمد فی فهم المدرسة السلفیة عموماً. ونظراً الى ضرورة التعرّف على الأُسس الفکریة لهذه الفرقة وأهمیّة معرفة أسباب التفرّق فی العالم الإسلامی، ینطلق هذا البحث من رؤیة توثیقیة وتحلیلیة للإجابة عن هذا السؤال: ما هی رؤیة المدرسة السلفیة لابن تیمیة فی تبیین الصفات الخبریة لله تعالى ؟ وما مدى قوّة استدلالاتهم؟ تفید المُعطیات التی توصل الیها هذا البحث أن هذا التیار لیست له رؤیة موحّدة فی تبیین الصفات الخبریة. فهم ینکرون حجّیة العقل فی فهم هذه الصفات، ویخالفون توظیف أسالیب التأویل والمَجاز فی بیانها. ویقولون تارة بتفویض فهم هذه الصفات الى الله، وتارة اخرى یقولون بالتشبیه من خلال القول بحجّیة ظواهر الآیات.